Stimmen der Schweiz (1939)
Stimmen der Schweiz – Voix de la Suisse – Voci della Svizzera – Vuschs da la Svizra
Herausgegeben von Elvira Glaser und Michele Loporcaro. Bearbeitet von Dieter Studer-Joho, Michael Schwarzenbach, Matthias Grünert, Raphaël Maître und Federica Diemoz. Unter Mitwirkung von Stephan Schmid.
Phonogrammarchiv der Universität Zürich. Huber, 2012.
Beschreibung
34 Mundarttexte aus 21 Kantonen – die meisten von ihren Autoren bzw. Autorinnen selber vorgetragen – zeichnen ein buntes Bild der Schweizer Sprachenlandschaft und der Erzähltraditionen in den vier Sprachregionen. Aufgenommen zur Landesausstellung 1939 wurden die historischen Tonaufnahmen in einer neuen, überarbeiteten Auflage präsentiert (Ersterscheinung unter dem Titel «Stimmen der Heimat». Bearbeitet von Eugen Dieth, Louis Gauchat, Oscar Keller und Andrea Schorta). Der Klang der schweizerdeutschen Mundarten, der Patois der Romandie, der Tessiner Dialekte und der rätoromanischen Idiome aus der Zeit vor über siebzig Jahren wird so wieder lebendig.
Die Publikation besteht aus 2 Audio-CDs und einem separaten Heft mit Transkriptionen im jeweiligen Dialekt sowie entsprechende Übersetzungen zu jeder Aufnahme.
Hörbeispiel Deutschschweiz: Zürich
Track: CD 2:5 "De Läitüüfel"
Aufnahme: 3. Februar 1939
Sprecher: Traugott Vogel
Traugott Vogel, Lehrer in Zürich, geb. 27. Februar 1894 in Zürich, gest. 31. Januar 1975, Verfasser von Romanen, Märchen- und Jugendbüchern.
Transkription im Dialekt
Myraa, ich han ämel min Böölimänggel am Läbe glaa und han en im Holzschöpfli under em Ziegeltach verboorge, und deet isch er naadigsnaa troche woorde und hèrt, und doo, jää glaub mers nu(ur), han i Chumber ghaa, dèè Söiniggel tüeg nu deglyche, er seig nöd läbig, häimli rod er si, leg Jungi und plangi, bis i wider emaal chrank seigi, hè für mi z plaage.
Standarddeutsche Übersetzung
Meinetwegen, ich liess jedenfalls meinen Böölimann am Leben und versteckte ihn im Holzschöpflein unter dem Ziegeldach, und dort wurde er nach und nach trocken und hart, und da, ja glaub es mir nur, hatte ich Kummer, dieser Schweinekerl täte nur so, als sei er nicht lebendig, heimlich rühre er sich, kriege Junge und warte sehnsüchtig, bis ich wieder einmal krank sei, na, um mich zu plagen.
Hörbeispiel Vaud: Jorat (Patois)
Track: CD 2:7 "Lo menòn dè la dàma dè Matoú"
Enregistrement: 1939
Diseur: Fernand Jaquenod
Diseur: Fernand Jaquenod, professeur à l’École de Commerce à Lausanne, né le 24 juillet 1883, mort le 28 novembre 1941. Morceau de Louis Favrat (1827–1893), publié dans les Mélanges vaudois (Lausanne, 1894, pp. 201–203). Quelques coupures et retouches.
Transcription en dialecte
Lo menòn dè la dàma dè Matoú
Lê avê on yâdzo na dàma, ke l’ètê bô è bèn ona dàma, kâ portâve on menòn, on-n afére ke l’è fé dè pî dè tsa. È si menòn dè sta dàma, kan bèn ke l’ûsse dza na dizàn-na d’an è petître mé è ke fûsse on bokòn râpâ, l’ètê onkò bô et bon po s’èntortolyí lo kou pè la bîze, è la dàma lo mètê adí.
Traduction française
Le boa de la dame de Mathod
Il y avait une fois une dame, qui était bel et bien une dame; car elle portait un boa, une écharpe qui est faite de peau de chat. Et ce boa de cette dame, bien qu’il eût déjà une dizaine d’années et peut-être plus, et qu’il fût un peu râpé, était encore assez bon pour s’envelopper le cou par la bise; et la dame le mettait toujours.
Hörbeispiel Ticino: Bedigliora
Track: CD 2:13 "Vüna par üŋ"
Parlante: Don Francesco Alberti
Don Francesco Alberti (1882–1939) nacque a Montevideo da genitori bediglioresi emigrati nell’Urguay; passò la sua giovinezza a Bedigliora. Vi ritornò di frequente per mantenere il contatto con i membri della sua famiglia ivi residenti. Per questa ragione e grazie al suo amore per le tradizioni popolari, Don Alberti ha sempre conservato puro il dialetto del suo villaggio.
Il battagliero e spiritoso redattore in capo del giornale conservatore «Popolo e Libertà» ebbe negli ultimi decenni una parte attivissima nella vita intellettuale e politica del Canton Ticino. Don Alberti riempì per molti anni la funzione di cappellano militare delle truppe ticinesi.
Trascrizione in dialetto
Una volta u gh-éva dü ladra, e vüŋ u g dis a chél alt, u g dis: «Uei, Barbìs, a i ét sclifrè tüc i galìnn du Tògn? – E r Barbìs u fa: Car ur mè Lòssura, u gh-è piǜ gnaŋca ur bècch! – E r Lòssura: Di mò, e s éssum da na a tö chi dó ch ém lassò par su- ménza, tant da véch da morà i dénc dumàŋ? – E r Barbís: E m a da na? – E r Lòssura: Ném!».
Traduzione italiana
Una volta c’erano due ladri, e uno dice a quell’altro, gli dice: «Ohè, Barbis, hai sbarbato tutte le galline del Tonio? – E il Barbis fa: Caro il mio Lucertola, non c’è più neanche il becco! – E il Lucertola: Di’ mó, e se avessimo d’andare a prendere quelle due che abbiamo lasciato per endice, tanto da aver da mangiare domani? – E il Barbis: Dobbiamo andare? – E il Lucertola: Andiamo!».
Hörbeispiel Grischun: Engiadina Bassa
Track: CD 2:16 "Co ch’eu sun gnü tanter ils scripturs"
Vusch/Sprecher: Schimun Vonmoos
Schimun Vonmoos da Ramosch (1868–1940). Ravarenda a Ramosch (1892–1940), cuntschaint autur da novellas e skizzas in idiom d’Engiadina bassa (publichadas a partir dal 1923).
Schimun Vonmoos aus Ramosch (1868–1940). Pfarrer in Ramosch (1892–1940), bekannter Autor von Novellen und Skizzen im Idiom des Unterengadins (veröffentlicht ab 1923).
Transkription im Dialekt
Cur cha nos ami Steivan Paloc ans quintaiva, sün seis banket avant cuort, our dals temps passats, staivan nus tuots culla bocc’averta. – Lura avaiv’adüna nom: «Steivan, Tü stoust metter in scrit quaistas istorgias!» Ma el nu vulaiva dudir da quell’uraglia. A la fin esa üna vouta reuschi. Quai d’eira quella saira, cha Chasper Tais ha laschà crodar our d’bocca sa püppa da majola cun sü l’Elvezia, ch’el tgnaiva tant adaquint.
Übersetzung ins Standarddeutsche
Wenn unser Freund Steivan Paloc uns, auf seinem Bänklein vor dem Stall sitzend, von alten Zeiten erzählte, standen wir alle mit offenem Munde da. Dann hiess es immer: «Steivan, du musst diese Geschichten aufschreiben!» Aber er war taub auf diesem Ohre. Endlich gelang es aber doch. Das geschah an jenem Abend, als Chasper Tais seine Porzellanpfeife mit der Helvetia, ein Stück, das er sehr in Ehren hielt, aus dem Munde fallen liess.
Sie können die "Stimmen der Schweiz" in unserem Webshop bestellen.